Çocuklar yalan söylemez. Büyüdükçe yalan çocuğun hayatına girmeye başlar. Bir öğretmen olarak zaman zaman “acaba biz bu çocuklara eğiterek yalan mı öğretiyoruz” diye düşünüyorum, çünkü bu kadar profesyonelce ve yaygın olarak yapılan bir eylem eğitimsiz (!) olamaz.
Çocuğa evde hiçbir anne-baba yalan söyle demez. Okulda öğretmen yalanın yanlışlığını anlatır. ”Türküm, doğruyum, çalışkanım…” diye her gün topluca açık beyanda bulunmasını sağlar. Çocuk ilk okuldan itibaren yaz dönemleri bile olsa camiye gitmeye başlar, hocalar camide ısrarla yalan söylemenin çok büyük yanlış olduğunu anlatır. Bütün bunlara rağmen çocuk büyüdükçe yalan hayatının bir parçası haline gelir. (herkes için olmasa da durum maalesef bu). Batıl bir inanca sahip olmasına rağmen sosyal, kültürel ve ekonomik olarak gelişmiş ülkelerde yalan olayına fazla rastlanmadığı söyleniyor.
Eğitim öğretimde sözden ziyade eylemin, uygulamanın daha etkili olduğunu gördük bu zamana kadarki tecrübelerimizde.
Çocuğa evde, okulda, camide her yerde yalan söylemenin doğru olmadığını söyledik ama çocuk büyüdükçe ve değerlendirme yapmaya başladıkça kendisine doğruluğu tavsiye edenlerin yalan denizinde boğulduklarını görüyor.
Toplumda yalan söylemeyi iyi bilenlerin toplumun yöneticisi olduğunu, yaptığı işin değil ,etkili konuşmanın toplumda daha çok prim yaptığını görüyor.
Yalan söyleyen, başkalarını aldatan, çalıp çırpanların “işini bilen adam” olarak nitelendiğini görüyor.
Yalan söyleyerek dini kullananların çok büyük dünyalıklar elde ettiğini görüyor. Bütün bunlara şahit olan çocuk da zamanı gelince büyüklerine tam bir uyum gösteriyor, hem de daha profesyonelce, teknolojiyi de en iyi şekilde kullanarak.
Peki neden bu illete başvuruyor insanlar.
1. Toplumda karşısındakinin doğru söyleyeceğine olan inancının yıkılması. O hale gelmişiz ki; karşımızdaki insan yemin bile etse inanmıyoruz. Zira yalana Allah’ı şahit tutmak alışkanlık haline gelmiş.
2. Doğru söyleyen insanların kaybettiğini görmek. Doğru söyleyip karşısındaki insana inandığı için dünyalık bazı kayıplara uğrayan insanları gördükçe doğruluğun bir değer olmaktan çıktığını görmek.
3. Kişilerin ancak yalan söyleyerek ayakta kalabileceğine, varlığını sürdürebileceğine inanması.(Siyasette, ticarette , bürokraside, okulda her yerde) Otuz yıl önce bir esnafa ortaklık teklif ettim. Bana “ Sen iyi insansın , sempatiksin ,dilin de tatlı müşteri de çekersin ; ama senden esnaf olmaz, sen yalan söyleyemezsin, bu işte de yalan söylemeden olmaz , sen istemesen bile müşteri seni zorlar yalan söylemeye “ demişti.
4. Kişinin ortama uyum gösterme gayreti. Ortama uymadığı takdirde zarar edeceği endişesi. Bu durumda ikiyüzlülük ve riyakarlık alır başını gider. Aynı kişinin başındaki yöneticinin ideolojik yapısına göre içki masasına oturduğu ,yönetici değişince de çalıştığı kurumun mescidinde kimliğini düşürdüğüne tanık olduklarını anlatan dostlarımız oldu.
5. Yalan söyleyen kişilerin toplum tarafından itibarlı hale getirilmesi. “Adam, Amerika’yı bile dolandırdı, bu adam iş yapar” diye bazı politikacıların yüksek oranlarda oy alması veya binlerce kişiyi dolandırıp mağdur eden geçmişte bankerlerin veya yakın tarihimizde holding yöneticilerinin toplumda itibar görmesi gibi.
6. Ergenliğe doğru giden çocuğun, öğrencinin cezalardan yalan söyleyerek kurtulabileceğine inanması ve ailelerin de bu yalanlara inanmaya hazır halde olması, suçu bir başkasına yıkma gayreti. Cezada ileri giden ailelerde çocuğun yalanı tek çıkış yolu olarak görmesi.
7. Kişinin büyük davalara inandığını zannetmesi. Dava büyük , inandığını zanneden kişi de küçük olunca, bu kişi o yüce davanın hiç ihtiyacı olmamasına rağmen diğer insanları kendi inandığı şekilde inandırabilmek için yalana başvurması ve buna da dini kılıflar uydurması (harp hiledir vs. gibi.) Bu durumu güzel bir sözle izah etmiş eskiler “Şeyh uçmaz mürit uçurur.” Yalan toplumu saran bir illet. Allah bu illetten hepimizi korusun inşallah.
Allaha emanet olun.
