Mutezile mezhebi;şerrin yaratılmasını şer kabul ederek küfür ve dalaletin yaratılmasını Allah?a vermiyor. Güya onunla Allah?ı temize çıkarıyor, insan kendi fiilinin failidir, insan kötülükleri kendi yaratır, diyerek hem kendini hem de başkalarını sapmasına sebep olmuştur. Mutezile?ye göre dünyada küçük bir ceza ve hapis korkusuyla kanunen suç sayılan her şeyden sakınan adam, cehennem azabı gibi dehşetli bir cezayı âdeta hiçe sayıyor;böyle pervasızca büyük günahları işleyen mü?minin elbette imanı gider.
Ehl-i sünnet itikadına göre hayrı ve şerri Allah?ın yarattığına inanmayan mü?min sayılmaz. İmanın altı şartından biri de hayrı ve şerri Allah?ın yarattığına inanmaktır.
Cenab-ı Hak Kur?an-ı Kerim?de şöyle buyurur:
? Müminler sadece iman ettik dedikten sonra kendi hallerine bırakılacaklarını ve imtihana tâbi tutulmayacaklarını mı sandılar? Elbette kendilerinden evvelkileri denediğimiz gibi onları da deneyeceğiz.? (Ankebut 29/2-3)
Allah insanı eşsiz bir varlık olarak yarattığı için ipi boğazına bağlı bir canlı gibi başı boş bırakmayacağını,söylüyor. Müslümanları, iddialarında samimi olup olmadıklarını, deneyeceğini beyan buyuruyor.
İnsanın iyi bir pehlivan olup olmadığı er meydanında anlaşılır. Pehlivanın karşısında rakip olmazsa müsabaka olmaz. Müslümanın davasında samimi olup olmadığı imtihanla anlaşılır. Güzel,çirkin, hayır, şer beraber önüne konarak, imanında ne derce sadık olduğu bilinecektir .
Öğretmen talebenin derse çalışıp çalışmadığını nasıl bilecek? Elbette imtihan ederek bilecektir.
Cenab-ı Hak peygamberler vasıtasıyla insanlara ders veriyor . Tembel ve haylaz insanla, dersine çalışan insanları imtihanla ayırıyor. Çalışana cenneti ve ebedi saadeti vereceğini, çalışmayana da vermeyeceğini bildiriyor.
Bu konuda Üstad Bediuzzaman, Lem?alar isimli eserinde şu manada bir açıklama getirmiş. Şerri yaratmak şer değil; şerri işlemek şerdir, çünkü yaratmak ve icat etmek o işin sonucuna bakar. Bazen bir şerrin olması, çok hayırlı neticelere başlangıç olduğu için, o şerrin icadı, netice itibariyle hayır olur, hayır hükmüne geçer. Mesela, ateşin yüz hayırlı neticeleri var. Fakat bazı insanlar tedbirsizlik yüzünden yemeğini pişiren ateşe elini sokar, ateşi kendine düşman eder. Binlerce faydası bulunan ?Ateşin icadı şerdir.? diyemez.
Cenab-ı Hak Kur?an-ı Kerim?de ( 36/60) şeytana uymayın, o sizin için açık bir düşmandır dediği halde, insan şeytanın fıs fıslarına kulak verir, dediklerini yaparsa suç kimdedir?
Allah, çalışın ben çalışanı severim dediği halde, insan tembellik ederse elbette Allah tarafından sevilmeyecektir. Hem şeytanların ve şerlerin yaratılmasında, insanın manen yükselmesi gibi çok hikmetli neticeler vardır. Bununla beraber, kendi iradesiyle ölçüsüz faaliyetleriyle şeytanlara mağlup olsa, "Şeytanın yaratılışı şerdir" diyemez. Çünkü şeytanın yaratılmasında faydalı sonuçlar vardır. Şeytan onu kötü şeyleri yapmaya zorlar, insan aklını kullanır, onu dinlemez, kötü işleri yapmaz ve sevap kazanır. Eğer şeytanlar ve şerler yaratılmasaydı, Ebu Cehil gibi karanlık ruhlu insanlarla, Ebu Bekir gibi aydınlık ruhlu insanlar bir seviyede kalacaklardı.
Bir nokta daha var ki; futbol sahaları bir birine rakip iki takımın müsabaka yapması için vardır. Rakip takım olmazsa müsabaka olmaz.
Eğer insanın hisleri galip olsa, aklın muhakemesini dinlemez. Hevesine mağlup olup en az ve ehemmiyetsiz hazır bir lezzeti ileride gayet büyük bir mükafata tercih eder. Hazırdaki az bir sıkıntıdan, korktuğu kadar ileride gelecek büyük bir azaptan korkmaz. Çünkü his ve heves, ileriyi görmez, belki de inkar eder. O vakit nefis dahi yardım etse kalp ve akıl susarlar. Şu halde, Büyük günahları işlemek imansızlıktan gelmiyor; his ve hevesin galibiyetinin sonucu akıl ve kalbin mağlûbiyetinden ileri gelir.