Sosyal hayata Tanzimat?tan sonra şiirlerle tenkit yapmayı şu şairler sağlamışlardır. Ziya paşa,Namık Kemal,Yusuf Kamil Paşa,içtimai ve siyasi meseleleri bunlar dile getirerek güzel beyitler söylemişlerdir.İşte bunlardan biri:
"İcra-yı hak için geçer adem hükümete, haktan ziyade hükmünü icraya sa'yeder"(Yusuf Kamil Paşa)Şair bugünkü dille şöyle diyor:"insan, hak ve adaleti sağlamak herkese eşit davranmak iddiasıyla iktidara i(işbaşına)geçer.Ama hak ve adaletten ziyade hükmünü kendi hakimiyetini icraya koyar.Kendisini o mevkilere getirenlere vefasızlık eder.Şairleri ve düşünürlerin tespitleriyle bencilliğe kaptırır, astığım astık, kestiğim kestik olur.
Bir diğerinde ise bu durumda tespitimiz şudur:
Güç(makam)
Para,
Atalarımız "Altını mihenk taşında, insanı iş başında denerler."Tam tersi bu günkü iş başına
geçenler mizaçlarına müsait olarak "para" ve " iktidar" diyorlar. Tarihin ibretli sayfalarını
karıştırdığımızda Firavunlar, Hamanlar, Haccacı Zalim gibileri zalim yapan onların güçleri
değimliydi,yanlarında dalkavukları da bi?at kültürüne saplananlarda güçlerine güç
katıyorlardı.
Bir diğer hususta "para" insanımızı değiştiriyor.
Rivayete göre ;Cenab-ı Hak,Hz. Musa'ya "Tevrat"ı altın suyuyla yazmasını emreder.
Musa Aleyhisselam:"Ya Rabbi, ben altına sahip değilim,onu nasıl bulayım da altın suyuyla yazayım "deyince Allah ona ilmi kimyayı öğretir.
Karun o zaman fakir birisidir.
Hazreti Musa acıyıp ilmi kimyayı ona da öğretir.
Artık Karun zenginliğin zirvesinde para güç de elinde.
Hazinelerinin anahtarlarını yüz deve taşırmış.
Artık kendisine "bi'at eden tabasına "ben tanrınızım" demişti
Çare topluluğumuzu bi'at kültüründen kurtarıp "güç" ve "paranın" insanımızın karakter yapısını değiştiren eğitimden geçirmemiz lazımdır.
Âdem Atalay