Kur?an için yaptığımız ?özne olarak insanı inşa eder ve Kerim bir Rabden indirilmiş kerim bir kitaptır?tanımından sonra hafızın tanımını da yapmak gerekiyor.Çünkü; sadece Kur?an?ı değil aklını da tozlu raflara terketmiş ilerici(!) insanların yaşadığı bilim(!) çağının kavramları da tahrif ettiğini görüyoruz.
Arapça bir kelime olan hafız ?hıfz? kökünden türemiştir ve ?muhafaza eden?,?koruyup gözeten?,?dengede tutan? anlamlarına gelir. Ayrıca Allah?ın ?esma-i hüsna?sından biride ?el-Hafız?dır?. Hafız ismi birçok esma gibi iki kutuplu bir özelliğe sahiptir yani ibrenin bir ucu Allah?a bakarken diğer ucuda insana işaret eder.Çünkü esma Allah?ın insan üzerindeki tecellisidir. Örnek vermek gerekirse; Allah ??ona ruhumdan üflediğim zaman??(hicr 29) derken aslında ?ona ilahi özelliklerimin bir yansımasını verdiğim de??demek istiyordu.İşte bu yüzden; Allah ?Rahman?dır, sonsuz merhamet sahibidir,insandan da merhametli olmasını ister.O ?Alim?dir, her şeyi en ince ayrıntısına kadar bilir, bu yüzden de insandan ilim sahibi olmasını,yani bilgiyi talep etmesini bekler.O ?Gafur?dur, engin mağfiret sahibidir, bu yüzden insanın da varlığa karşı affedici olmasını ister.Ve O ?Hafız?dır yani her şeyi korur,muhafaza eder ve dengede tutar, insandan da hafız olmasını bir bakıma muhafız olmasını bekler.Peki neyin muhafızı?... Bunu cevaplamak için ilk önce Allah?ın neyin muhafızı olduğunu, neyi dengede tuttuğunu anlamak yani ?el-Hafız? olan Allah?ı tanımak gerekiyor.Bunun içinde Rabbin kendisini insanlara en güzel şekilde tanıttığı rehbere yani Kur?an?a bakmak gerekiyor:
?...vela yeuduhu hıfzuhümave hüvel...? üstelik onları(gökleri ve yeri) görüp gözetmek(ona güç gelmez.) (bakara 255)
?ve hıfzen min külli şeytanim merid.? Onu(göğü) itaatten çıkan her şeytandan koruduk. (saffat 7)
?ve zeyyenes sema eddünya bi ma sabiha ve hıfza.? En yakın göğü kandillerle süsledik ve onu koruduk.?(fussilet 12)
?...fallahu hayrun hafiza...?Allah en iyi koruyandır.(yusuf 64)
Görüldüğü gibi ?el-Hafız? olan Allah koymuş olduğu kanunların ?mesela gök ve yer sistemlerinin dengede tutulması? koruyucusunun yine bizzat kendisi olduğunu belirtiyor.Peki hafız?ı insan için kullanacak olursak bu insana hangi özelliği verecektir?... Çünkü bir insana hafız denilmesi iki kutuplu olan Esma?nın insan üzerinde tecellisini gerektirir yani ona ?bir şeyin muhafızı,koruyucusu,dengede tutanı? özelliklerini vermesi gerekir.
Günümüzde hafız Kur?an?ı ezberleyen kişi anlamında kullanılıyor.Ayrıca geçmişte bu kelime hadis?lerle uğraşanlar(muhaddisler) içinde kullanılırdı.Bazı muhaddislere göre hafız, birçok hadisi senedleriyle birlikte hıfzeden, senetleri teşkil eden ravilerin hayat hikayelerini, hallerini cerh ve ta'dil açısından herbiri hakkında verilmiş hükümleri bilen hadiscidir.1
Hafızı böyle anlamakta ?yani Kur?an?ı ve hadis?i ezberleyen kişi olarak anlamakta? bir mahzur yoktur.Aksine Hz Peygamber(sav) bir hadisinde ?sizin en hayırlınız Kur?an?ı öğrenen ve öğreteninizdir? diyor. Fakat hafızlığın sadece ezberlemek olmadığı, çok daha önemlisi koruyup gözetlemek yani muhafaza etmek olduğu bilinmelidir.Bu yüzden bu çağın müslümanı Kur?an?ın ezberleyicisi değil,Kur?an?ın hafızı yani muhafızı olmalıdır.Eğer sadece ezberlemekhafız/muhafız olmak için yetseydi bilgisayarlar dünyanın en iyi hafızları olurlardı.Fakat hafız Kur?an?ın anlamını gerçek manada anlayabilen ve onun mesajını bu çağa aktarabilendir.Yani hafız Hz Aişe?nin peygamber efendimiz için yaptığı ?O yaşayan Kur?an?dı?teşbihine uyandır.Hafız nesne olarak görülen Kur?an?ı kendi vücudunda diriltip onu özne kılan ve kendisini de onunla inşa edendir.
Konuya başka bir açıdan bakarsak şunu da görürüz. Kur?an hafızı/muhafızı olmak müslümana Kur?an?ı koruma görevinin verildiği manasına gelmez.Çünkü Kur?an?ı kim indirdiyse onu koruyacak olan da O?dur.Hafız olan ve kitabı koruma görevini üstlenen Allah?tır.O kendi kitabını bizzat kendisinin koruyacağını şöyle ifade eder:
?İnne nahnü nezzelnez zikra ve inna lehu lehafizun.? Elbette bu uyarıcı mesajı(zikri) kaynağından indiren Biziz; onu koruyacak olan da kesinlikle yine biz olacağız,Biz!?(hicr 9)
Allah Kur?an?ın hafızının (koruyucusun) kendisi olduğunu belirtiyor. (?...le hafizun?) Demek ki hafız olduğunu iddaa eden insan Kur?an?ın hafızı/muhafızı değil. Peki o zaman neyin hafızıdır insan?... O ancak Kur?an?ı muhafaza ederek çağa doğru aktarmanın yani onu en iyi şekilde anlayıp anlatmanın hafızıdır(sorumlusudur).Allah lafzını(zikrini) koruyacağını garanti ederken insandan da onun manasını/anlamını muhafaza etmesini bekler.Çünkü Kur?an?ı doğru anlayan yani ona sarılan (al-i imran 103) ve ona uyan (araf 3, yunus 109, yasin 11) hidayet yolunu tutmuştur.Çünkü Kur?an?ın hafızı/muhafızı olan insan zamanın her türlü inançsızlık,ahlaksızlık ve kötülüğünden korunmuştur.Aslında insan bir bakıma Kur?an?ın hafızı olmakla (onu korumakla ve muhafaza etmekle ) sadece kendisinin hafızı olmuş olur.Yani Kur?anı muhafaza ederek kendini hem dünyevi mutsuzluktan hemde uhrevi azaptan ve mahrumiyetten korumuş olur.Çünkü Allah bu dünyada kendisinin hafızı olmayan, kendisini kötülüklerden korumayan insanın akıbetinin hem Allah?ın sevgisinden mahrumiyet hem de sonsuz bir azap olacağını şöyle belirtir:
?Allah, iman edenleri korur. Şu da muhakkak ki Allah, hain ve nankör olan herkesi sevgisinden mahrum eder.?(hac 38)
?Kim bir kötülükle gelirse, artık onlar da ateşe yüzükoyun atılır (ve onlara:) 'Yaptıklarınızdan başkasıyla mı cezalandırılıyorsunuz?' (denir)?.(neml 90)
İşte Allah insanı böyle uyarıyor. O insandan nefsini her türlü kötülükten ve ahlaksızlıktan korumasını ve ilk önce kendisinin hafızı/muhafızı olmasını istiyor, çünkü ancak bu yolla beşer adem insan adem olabilecektir.
Saadet asrında Kur?anın ve hafız?ın sahabe tarafından nasıl anlaşıldığını Abdullah İbn Mes?ûd?un(r.a) şu sözüne bakarak anlayabiliriz:
?Biz Kur?an?ı on ayet, on ayet alırdık ve aldığımız on ayeti anlayıp hayatımıza aktarmadan diğer on ayeti almaktan kaçınırdık. Kur?an insanlara, onunla amel etsinler diye nazil olmuştur, ilk nesiller Kur?an?ı amel etmek için okudular. Sizin her biriniz ise, Kur?an?ı başından sonuna kadar okur, tek bir harfini dahi bırakmaz,halbuki onunla amel etmeyi tamamen terk etmiştir.?
İşte asr?ı saadet?in en büyük kurra?sından kabul edilen Abdullah İbn Mesud insanın Kur?an?a nasıl bakması gerektiğini ve hafızın kim olduğunu böyle veciz bir şekilde ifade ediyor.
Sonuç olarak; beşer olan bireyin/ademin her türlü tekamül sürecinden geçerek ?insan? olabilmesi için Rabbini tanıması gerekir.Rabbini tanıması için Onunla konuşması, yani Kur?an okuması ve onu hayatına aktarabilmesi gerekir.Kul kendisini onunla inşa etmelidir,çünkü o insanları hidayete ulaştıran(bakara 2),özne olan kerim(vakia 77) bir kitaptır.İşte bu kerim kitapla kendini inşa eden birey hem Kur?an?ın hafızı/muhafızı , hem de (daha da önemlisi) kendisinin hafızı/muhafızı olur.Çünkü Kur?an onu her türlü kötülük ve ahlaksızlıktan koruyacaktır. Kendinin muhafızı olan insana herhalde ?Ey, Rabbine itaat edip huzura eren nefis! Rabbine,O?ndan razı ve O?nu razı etmiş olarak dön! Gir kullarımın arasına! Gir cennetime!? (fecr 27-30)müjdesi Rabbin mükafatı olacaktır.Rabbini razı etmiş insana ne mutlu!...
1 www.ihya.org/kavram
