Tarım ve Orman Bakanlığı, gıda sektöründe inovasyonun önünü açarken tüketici sağlığını en üst düzeyde korumayı hedefleyen tarihi bir düzenlemeye imza attı. Bakanlığın hazırladığı "Türk Gıda Kodeksi Yeni Gıdalar Yönetmeliği" ve buna bağlı uygulama tebliği, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Yeni düzenlemeyle birlikte, gelişen teknolojiyle üretilen alternatif gıda kaynaklarının ve daha önce hiç tüketilmemiş yeni bileşenlerin piyasaya arz edilme kuralları netleşti.
AB Listesinden 189 Ürün Kabul Edildi; Domuz ve Böcek Kaynaklı Gıdalara Geçit Yok!
Avrupa Birliği (AB) mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanan yönetmelikte, Türkiye gıda pazarı için çok kritik sınırlandırmalar getirildi:
-
189 Yeni Bileşene Onay: AB listesinde yer alan ve Türkiye standartlarına uygun bulunan 189 yeni gıda bileşeni yönetmelik ekine (EK-1) dahil edilerek izinlendirildi.
-
32 Ürüne Kırmızı Işık: AB listesinde yer almasına rağmen; GDO'lu mikroorganizma içeren, domuz kaynaklı veya böcek olan 32 gıda bileşeni, Türk mevzuatına kesinlikle alınmadı. Bu tür ürünler için başvuru dahi kabul edilmeyecek.
Yönetmeliğin Kapsamı: Neler Dahil, Neler Hariç?
Bu yönetmelik, piyasaya ilk kez sunulacak "yeni gıdaları" kapsıyor. Ancak halihazırda kendi özel mevzuatı olan şu ürün grupları bu yönetmeliğin kapsamı dışında tutuldu:
-
Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar (GDO) ve ürünleri,
-
Gıda enzimleri, gıda katkı maddeleri ve aroma vericiler,
-
Üretimde kullanılan ekstraksiyon çözücüleri.
Gıda İşletmecileri İçin Yeni Yol Haritası ve İzin Prosedürü
Piyasaya yeni bir gıda arz etmek isteyen firmaların artık çok sıkı kurallara uyması gerekiyor. Süreç şu şekilde işleyecek:
-
Danışma Zorunluluğu: Gıda işletmecileri, ürettikleri gıdanın "Yeni Gıda" statüsünde olup olmadığından emin değilse, piyasaya sürmeden önce Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü’ne danışmak ve gerekli belgeleri sunmak zorunda.
-
Risk Değerlendirmesi: Yeni bir gıdanın onay alabilmesi için Bilimsel Komisyon tarafından risk değerlendirmesinden geçmesi ve insan sağlığına hiçbir risk oluşturmadığının kanıtlanması şart.
-
Geleneksel Gıdaların Bildirimi: Başka bir ülkede güvenle tüketilen geleneksel bir gıdayı Türkiye'ye getirmek isteyenler için özel bir bildirim prosedürü uygulanacak. Bakanlık 45 iş günü içinde ön kontrolü yapacak, ardından Bilimsel Komisyon 6 ay içinde kararını verecek.
? Formül ve Veri Koruma (5 Yıl Gizlilik): Yeni bir gıda geliştiren işletmecilerin hakları da korunuyor. Başvuru sahibi, ticari sırlarının gizli kalmasını talep edebilecek. Ayrıca, geliştirilen yeni bilimsel veriler, izni takip eden 5 yıl boyunca ilk başvuru sahibinin izni olmaksızın başka bir rakip firma tarafından kullanılamayacak.
Sıkı Takip: Piyasaya Arz Sonrası İzleme
İzin alıp raflara çıkan yeni gıdalar başıboş bırakılmayacak. Bakanlık, gıda güvenilirliğini izlemek için "piyasa sonrası takip" mekanizması kurabilecek. Eğer dünyada veya Türkiye’de o gıdayla ilgili yeni bir yan etki veya bilimsel risk ortaya çıkarsa, gıda işletmecisi bu durumu derhal Bakanlığa yazılı olarak bildirmekle yükümlü olacak. Aksine davrananlara 5996 sayılı Kanun kapsamında ağır yaptırımlar uygulanacak.
Son Uyum Tarihi: 30 Haziran 2027
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce faaliyet gösteren gıda işletmelerine geçiş süreci tanındı:
-
İşletmeler, 30 Haziran 2027 tarihine kadar yeni gıdalar listesindeki (EK-1) kurallara tam uyum sağlamak zorunda.
-
Bu tarihten önce üretilmiş, etiketlenmiş veya piyasaya arz edilmiş olan gıdalar, raf ömrü sonuna kadar piyasada kalmaya devam edebilecek.
