Anadolu'nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecinde önemli rol oynayan şahsiyetlerden biri olan Seyyid Harun Veli, sadece bir veli değil aynı zamanda bir şehir kurucusu, gazi-derviş ve toplum önderi olarak karşımıza çıkmaktadır. Horasan'dan aldığı ilahi emirle yola çıkan ve Seydişehir'i kuran bu büyük zat, bölgede İslam'ın yayılmasında etkin bir rol oynamıştır.
Seyyid Harun Veli'nin Horasan'dan Çıkışı ve Seydişehir'e Yolculuğu
Seyyid Harun Veli, 13. yüzyılın sonlarında Horasan bölgesinde dünyaya gelmiş, Hz. Peygamber'in soyundan gelen seçkin bir şahsiyettir. Baba tarafından İmam Musa el-Kâzım'a, anne tarafından ise Veysel Karani'ye dayanan şerefli bir nesebe sahiptir . Horasan'da adil bir hükümdar olarak görev yaparken, atalarının kabrini ziyareti sırasında gaipten bir ses duyar: "Ya Harun, Rum'a çık! Karaman ilinde Küpe Dağının doğu eteklerinde bir şehir kur! O şehrin halkı salih kimseler ola. Şaki olanın akıbeti hayır olmaya".
Bu ilahi çağrı üzerine Seyyid Harun Veli, dünyevi makamını ve servetini terk ederek kırk dervişiyle birlikte bilinmez bir yolculuğa çıkar . Yolculuğu sırasında Bağdat'a uğrayan Seyyid Harun, burada Şeyh Alaeddin ile kırk gün halvette kalarak manevi bir eğitimden geçer. Daha sonra Konya'ya ulaşan kafile, burada Hoca Ahmed Fakih'in türbesini ziyaret eder uzun bir süre Konya'da kalır .
1305 yılı ilkbaharında Küpe Dağı civarına ulaşan Seyyid Harun Veli, Elite (Velvelit) adlı antik bir şehrin kalıntılarını kullanarak halifeleri ve bölge halkının yardımıyla Seydişehir'i kurar . Bu süreçte cami, medrese, zaviye, hamam ve evler inşa ederek şehrin ilk nüvesini oluşturur . Seydişehir'in fiziki yapısının Seyyid Harun Külliyesi etrafında gelişmesi ve Anadolu Selçukluları döneminde bu bölgede bir yerleşimin olmaması, şehrin onun tarafından kurulduğunun en somut delilidir .
Seydişehir'de İslam'ın Yayılmasına Katkıları
Seyyid Harun Veli'nin Seydişehir'de İslam'ın yayılmasına yönelik faaliyetleri çok yönlü olmuştur. Öncelikle, şehir kurarken İslami bir yerleşim modeli oluşturmuş, cami ve medrese gibi kurumlarla toplumun dini eğitimini sağlamıştır . İnşa ettiği külliyenin etrafında gelişen şehir, İslami bir kimlik kazanmıştır.
Seyyid Harun Veli'nin bölgedeki gayrimüslimlerle ilişkisi dikkat çekicidir. Makālât-ı Seyyid Hârûn adlı eserde, onun hem Seydişehir'e ilk geldiğinde hem de şehri kurduktan sonra kâfirlerle savaştığı, halifelerine de onlarla savaşmayı emrettiği belirtilmektedir . Ancak bu mücadelenin yanı sıra, kerametleri ve örnek yaşantısıyla pek çok Hıristiyan'ın Müslüman olmasına vesile olduğu da kaynaklarda zikredilmektedir .
Eşrefoğlu Mübârizüddin Mehmed Bey'in başlangıçta Seyyid Harun'a şüpheyle yaklaşması, ancak daha sonra onun manevi büyüklüğünü anlayarak en büyük destekçisi olması, bölgede İslam'ın yayılması için önemli bir dönüm noktası olmuştur . Eşrefoğlu Mehmet Bey, Seydişehir'de kurulan külliyeye Seydişehir ve Beyşehir'de vakıflar tahsis ederek İslami kurumların güçlenmesine katkı sağlamıştır .
Seyyid Harun Veli'nin İslam'ı yayma faaliyetleri sadece Seydişehir'le sınırlı kalmamış, halifelerini Anadolu'nun çeşitli bölgelerine göndererek etki alanını genişletmiştir. Mahmud Seydi'yi Alanya'ya, Zekeriyya Baba'yı Manavgat'a, Ali Baba, Gök Seydi, Kilimpuş ve Siyah Derviş'i Teke-ili'ne, Akça Baba'yı Germiyan'a, Nasibli Baba'yı Aydın'a, Gök Demir'i Adalar'a, Haydar Baba'yı ise Rumeli'ye göndermiştir 13. Bu halifelerin gittikleri yerlerde hak yolundan ayrılmamalarını, cihad etmelerini ve yoksulu gözetmelerini tavsiye etmesi , onun İslam'ı bir bütün olarak yaşayan ve yaşatan bir önder olduğunu göstermektedir.
Seyyid Harun Veli'nin May köyünü kurduğunda buradaki halka sütten yoğurt ve peynir yapmayı öğretmesi , İslam'ın sadece teorik değil aynı zamanda pratik hayata dair öğretilerini de yaydığının bir göstergesidir. Bu yaklaşım, İslam'ın yerel halkın günlük yaşamına entegre olmasını kolaylaştırmıştır.
Seydişehir'de Seyyid Harun Veli'yi Anma ve Anlama Çabalarının Önemi
Seydişehir'in kurucusu olan Seyyid Harun Veli, günümüzde de şehrin manevi mimarı olarak anılmakta ve çeşitli etkinliklerle hatırlanmaktadır.
Seydişehir Türkiye Cumhuriyeti coğrafyasında önemli bir merkeze yerleşmiş konumda. Anadolu'ya Horasan'dan özellikle Ahmet Yesevi'nin müritlerinden gelmiş olan erenler, gelip örnek hayat yaşamak suretiyle, müslümanca bir yaşamı göstermek suretiyle o bölgenin insanını İslam'a yönlendirmiş, tebliğini hal ve davranışları ile yapmış. Anadolu hızlı bir şekilde müslümanlaşmış, insanlaşmıştır.
Seyyid Harun Veli'nin türbesi, günümüzde Seydişehir'de ziyaret edilen önemli manevi mekanlardan biridir. Türbe kitabesinde, "Bu kutlu türbe, yoksulların efendisi Allah'ın rahmetine kavuşmuş ve günahları bağışlanmış olan Seyyid-i Harun'un yirmi üç rebi'ül-evvel yedi yüz yirmide ölmesi üzerine inşa edildi" yazmaktadır . 3 Mayıs 1320 tarihinde vefat eden Seyyid Harun Veli, vasiyeti üzerine kendi adıyla anılan caminin bitişiğine defnedilmiştir .
Seydişehir halkı için Seyyid Harun Veli'yi anmak ve anlamak sadece tarihi bir şahsiyeti hatırlamak değil, aynı zamanda şehrin kimliğini ve manevi temellerini korumak anlamına gelmektedir.
Sonuç
Seyyid Harun Veli, Horasan'dan aldığı ilhamla çıktığı yolculuk sonunda Seydişehir'i kurarak bölgenin Türkleşmesi ve İslamlaşmasında önemli bir rol oynamıştır. Hem bir gazi-derviş hem de bir şehir kurucusu olarak faaliyet gösteren Seyyid Harun Veli, sadece askeri mücadeleyle değil, kurduğu eğitim kurumları, örnek yaşantısı ve halifelerini Anadolu'nun çeşitli bölgelerine göndermesiyle İslam'ın yayılmasına katkı sağlamıştır.
Günümüzde Seydişehir'de düzenlenen anma programları ve akademik çalışmalar, bu büyük velinin mirasını yaşatmak ve yeni nesillere aktarmak açısından büyük önem taşımaktadır. Seyyid Harun Veli'nin anılması ve anlaşılması, sadece tarihi bir şahsiyeti hatırlamak değil, aynı zamanda onun şehir kurucu vizyonunu, toplumcu yaklaşımını ve İslam'ı yayma çabalarını günümüz şartlarında yeniden yorumlamak anlamına gelmektedir.
Seydişehir'in manevi mimarı olan Seyyid Harun Veli, şehrin sadece fiziki değil aynı zamanda kültürel ve dini kimliğinin de temel taşını oluşturmaktadır. Onun bıraktığı miras, günümüzde de Seydişehir halkı için bir yol gösterici olmaya devam etmektedir.
